Κατάταξη Γυναικών στο Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ.
Στη σύγχρονη εποχή, οι γυναίκες αποτελούν ένα συνεχώς αυξανόμενο ποσοστό του εργατικού δυναμικού παγκοσμίως. Ακόμη και σε επαγγέλματα που θεωρούνταν παραδοσιακά ανδροκρατούμενα —όπως το Λιμενικό Σώμα, η Αστυνομία, η Πυροσβεστική και οι Ένοπλες Δυνάμεις— το γυναικείο φύλο έχει εδραιώσει με σταθερά βήματα την παρουσία του. Οι νομοθετικές μεταρρυθμίσεις υπέρ της ισότητας των φύλων υπήρξαν καθοριστικές, επιτρέποντας στις γυναίκες να κατακτήσουν ενεργό ρόλο στον εργασιακό χώρο και στη δημόσια διοίκηση.
Συμπληρώνονται πλέον σαράντα (40) χρόνια από το 1985, όταν κατατάχθηκαν οι πρώτες γυναίκες αξιωματικοί του Λιμενικού Σώματος, πτυχιούχοι πολυτεχνικών σχολών, με τον βαθμό του Υποπλοιάρχου (Τ). Είχε προηγηθεί το 1980 η κατάταξη των πρώτων γυναικών με τον βαθμό του Λιμενοφύλακα, ενώ το 1995 ακολούθησε η πρώτη κατάταξη γυναικών Υπαξιωματικών.
Για πολλά χρόνια η γυναικεία παρουσία είχε κυρίως υποστηρικτικό χαρακτήρα, περιοριζόμενη σε διοικητικές υπηρεσίες. Η αλλαγή αυτής της τάσης ξεκίνησε σταδιακά με το σύστημα μοριοδότησης των υποψηφίων Λιμενοφυλάκων και Υπαξιωματικών (1997–1998) και ενισχύθηκε καθοριστικά το 2018 με την καθιέρωση της εισαγωγής στις σχολές του Λ.Σ. μέσω των πανελλαδικών εξετάσεων, με τα ίδια κριτήρια που ισχύουν και για τους άνδρες.
Σύμφωνα με τα Προεδρικά Διατάγματα του 2018:
- Π.Δ. 75/2018 (ΦΕΚ Α΄145): Με τίτλο «Οργάνωση και Λειτουργία Σχολής Δοκίμων Σημαιοφόρων Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ. και ένταξή της στην ανώτατη βαθμίδα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης», θεσμοθετήθηκε η εισαγωγή και γυναικών στη Σχολή Δοκίμων Σημαιοφόρων Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ., μέσω πανελλαδικών εξετάσεων. Οι σπουδαστές, άνδρες και γυναίκες, φοιτούν για τέσσερα (4) έτη· τα δύο πρώτα έτη εκπαιδεύονται ενιαία, ενώ από το τρίτο (3ο) έτος κατανέμονται στις ειδικότητες Κυβερνητών και Μηχανικών.
- Π.Δ. 76/2018 (ΦΕΚ Α΄146): Με τίτλο «Οργάνωση και Λειτουργία της Σχολής Δοκίμων Λιμενοφυλάκων και ένταξή της στην ανώτερη βαθμίδα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης», προβλέπεται επίσης η εισαγωγή γυναικών. Η εκπαίδευση διαρκεί τουλάχιστον δύο (2) έτη και οι απόφοιτοι αποκτούν, παράλληλα με την απονομή του βαθμού, και πτυχίο ειδικότητας («Μηχανοδηγός ΠΛΣ», «Αρμενιστής ΠΛΣ» ή «Ηλεκτρολόγος–Ηλεκτρονικός»).
Έκτοτε, πλήθος γυναικών εισέρχεται στις τάξεις του Σώματος μέσω προκηρύξεων, με εφαρμογή του συστήματος μοριοδότησης, κατατασσόμενες ως Ανθυποπλοίαρχοι (Τεχνικοί, Νομικοί, Ιατροί, Οικονομικοί, Ειδικής Μονιμότητας ή Χειριστές Ιπτάμενων Μέσων). Οι γυναίκες αυτές υπηρετούν σε θέσεις ευθύνης, υπό δύσκολες επιχειρησιακές συνθήκες, επιτελώντας καθήκοντα ισότιμα με τους άνδρες συναδέλφους τους.
Τα τελευταία χρόνια, το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής/Αρχηγείο Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ. προκηρύσσει τακτικά διαγωνισμούς για κάλυψη θέσεων ναυτικών ειδικοτήτων (Κυβερνήτες, Μηχανικοί) σε περιπολικά σκάφη και πλοία, με απευθείας κατάταξη πτυχιούχων Ακαδημιών Εμπορικού Ναυτικού. Από το 2023, μία ακόμη θέση ορόσημο κατακτήθηκε από γυναίκες: εκείνη των χειριστών ελικοπτέρων, σε έναν χώρο που έως πρόσφατα θεωρείτο αποκλειστικά ανδρικός.
Από το 1980 μέχρι σήμερα, η γυναικεία παρουσία στο Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ. έχει ενισχυθεί σημαντικά. Οι γυναίκες αποτελούν πλέον αναπόσπαστο μέρος του Σώματος, υπηρετώντας σε επιχειρησιακές μονάδες επιτήρησης συνόρων, λιμενική αστυνόμευση, έρευνα και διάσωση, προστασία θαλασσίου περιβάλλοντος, πάταξη παράνομων δραστηριοτήτων και διαχείριση κρίσεων.
Θεσμικό Πλαίσιο Ισότητας των Φύλων
Η ισότητα των φύλων αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού και εθνικού δικαίου. Η Οδηγία 2006/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θεσπίζει την εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στην εργασία και την απασχόληση. Απαγορεύει κάθε διάκριση που αφορά:
- την πρόσληψη και την πρόσβαση στην απασχόληση,
- την απόλυση,
- την επαγγελματική κατάρτιση και εξέλιξη,
- την ένταξη σε επαγγελματικές οργανώσεις.
Επιπλέον, το άρθρο 157 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαγορεύει τις διακρίσεις στις αμοιβές για ίση εργασία ή εργασία ίσης αξίας. Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (2007/C 303/01) επιβεβαιώνει την απαγόρευση κάθε διάκρισης λόγω φύλου (άρθρο 21) και την κατοχύρωση της ισότητας ανδρών και γυναικών σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της απασχόλησης (άρθρο 23).
Στην Ελλάδα, η αρχή της ισότητας κατοχυρώνεται συνταγματικά:
- Άρθρο 4 παρ. 2: «Οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις.»
- Άρθρο 116 παρ. 2: «Δεν αποτελεί διάκριση λόγω φύλου η λήψη θετικών μέτρων για την προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών.»
Ο Ν. 3488/2006 (ενσωμάτωση της Οδηγίας 2002/73/ΕΚ) ορίζει το πλαίσιο ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε πρόσβαση, εκπαίδευση, προώθηση και συνθήκες εργασίας.
Ο Ρόλος της Γυναίκας στο Λιμενικό Σώμα
Ο ρόλος της γυναίκας στο Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ. έχει εξελιχθεί ριζικά. Οι γυναίκες στελέχη συμμετέχουν σε όλο το φάσμα της λιμενικής δραστηριότητας —από την πρόληψη και καταστολή παρανόμων ενεργειών στη θάλασσα και στα λιμάνια, έως τη διασφάλιση της δημόσιας τάξης και ασφάλειας— υπηρετώντας με επαγγελματισμό και υπευθυνότητα.
Η παρουσία τους συνέβαλε στην ενίσχυση της κοινωνικής εμπιστοσύνης προς το Σώμα και στην καλλιέργεια ενός πιο ανθρώπινου και αποτελεσματικού περιβάλλοντος εργασίας. Παρά τις προκαταλήψεις που σε ορισμένες περιπτώσεις εξακολουθούν να υφίστανται, οι γυναίκες Λιμενικοί αποδεικνύουν καθημερινά την αξία, την ψυχραιμία και την αποτελεσματικότητά τους.
Η Πολιτεία έχει λάβει μέτρα για την ενίσχυση της γυναικείας συμμετοχής στο Σώμα, διασφαλίζοντας ίσες ευκαιρίες πρόσληψης, εκπαίδευσης και εξέλιξης, καθώς και υποστήριξη σε θέματα φύλου. Παράλληλα, έχει αναπτυχθεί δίκτυο στήριξης και ευαισθητοποίησης σε ζητήματα ισότητας και σεβασμού της διαφορετικότητας.
Από το 1980 και εξής, η εκπροσώπηση των γυναικών στο Λ.Σ. αυξήθηκε σταθερά. Οι γυναίκες πλέον υπηρετούν σε επιτελικές και μάχιμες θέσεις υψηλής ευθύνης, αποδεικνύοντας ότι διαθέτουν όλα τα απαραίτητα σωματικά, πνευματικά και ψυχικά προσόντα. Πολλές είναι πτυχιούχοι Ανωτέρων ή Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων και γνωρίζουν ξένες γλώσσες, συμβάλλοντας στην εξωστρέφεια και τον εκσυγχρονισμό του Σώματος.
Υπηρετούν σε κρίσιμα επιχειρησιακά πόστα —σταθμούς, περιπολικά πλοία και σκάφη— ως κυβερνήτες, μηχανικοί, μηχανοδηγοί και ηλεκτρονικοί, ανταποκρινόμενες πλήρως στις επιχειρησιακές απαιτήσεις. Παράλληλα, καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στις επαγγελματικές υποχρεώσεις και τον οικογενειακό τους ρόλο, γεγονός που καθιστά τη συμβολή τους ακόμη πιο αξιόλογη.
Ηγετικό Προφίλ Γυναικών Στελεχών Λ.Σ.
Η ηγεσία αποτελεί βασικό παράγοντα επιτυχίας κάθε οργανισμού. Στο Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ., οι γυναίκες έχουν αποδείξει ότι διαθέτουν τις ίδιες ικανότητες ηγεσίας με τους άνδρες συναδέλφους τους. Το ηγετικό στυλ που συνήθως υιοθετούν —η «μετασχηματιστική ηγεσία»— βασίζεται στη συνεργασία, την ενσυναίσθηση και την ενθάρρυνση της πρωτοβουλίας, στοιχεία που ενισχύουν τη συνοχή και την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών.
Η πρώτη γυναίκα αξιωματικός προήχθη σε Υποναύαρχο το 2014, σηματοδοτώντας μια ιστορική εξέλιξη. Σήμερα, οι γυναίκες Λιμενικοί μπορούν να φτάσουν έως και τον βαθμό του Αντιναυάρχου Λ.Σ.–ΕΛ.ΑΚΤ., γεγονός που καταδεικνύει ότι δεν υπάρχουν πλέον «γυάλινες οροφές» στη σταδιοδρομία τους.
Οι γυναίκες ηγέτιδες του Λ.Σ. διακρίνονται για την αυθεντικότητα, την ψυχραιμία, την επικοινωνιακή τους ικανότητα και τη διορατικότητα στις κρίσιμες καταστάσεις. Η συμβολή τους στην οργανωτική κουλτούρα, στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού και στη βελτίωση των επιχειρησιακών πρακτικών είναι καθοριστική.
Η συμμετοχή των γυναικών στο Λιμενικό Σώμα δεν αποτελεί πλέον απλώς ζήτημα ισότητας, αλλά θεμελιώδη προϋπόθεση για τη λειτουργία ενός σύγχρονου, δίκαιου και αποτελεσματικού οργανισμού.
Η συνεχής ενίσχυση της παρουσίας τους, η αξιοποίηση των ικανοτήτων τους και η παροχή ίσων ευκαιριών συνιστούν προϋπόθεση για τον εκσυγχρονισμό και την περαιτέρω πρόοδο του Σώματος.
Οι γυναίκες του Λιμενικού, με επαγγελματισμό, ήθος και αφοσίωση, αποτελούν πλέον ζωντανό παράδειγμα επιτυχίας, προσφοράς και ισότιμης συμμετοχής στην προστασία της ανθρώπινης ζωής, της θαλάσσιας ασφάλειας και της πατρίδας.
Πηγή: Aπόσπασμα από το άρθρο "Πρωταγωνιστικός ο ρόλος της σύγχρονης γυναίκας στο Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή" του Πλοιάρχου Λ.Σ (ε.α.) Δημητρίου Κουκουβίνου